Eski Radyonun İçini Açtım: 70'lerden Transistör Dersi
Pazardan 15 liraya aldım. "Çalışıyor mu?" dedim, satıcı "belki" dedi. Eve getirip açtım — sadece gürültü, istasyon tutmuyor.
Mükemmel teardown malzemesi.
İçinden Ne Çıktı?
Kapağı açınca o tanıdık koku: eski elektrik, toz, biraz lehim. Devre kartı beklediğimden çok daha temizdi. Tek sorun gözle görünüyordu: iki şiş kondansatör.
Komponent listesi:
- 6 transistör (2SC serisi NPN)
- ~40 kondansatör (çoğu elektrolitik)
- Ferrit anten bobini
- Hava dielektrikli ayar kapasitörü — gerçekten güzel bir şey
- IF trafosu, 455 kHz
AM Alıcısı Nasıl Çalışır?
Bunu anlamak için süperheterodyn yapısını bilmek lazım. Kulağa karmaşık geliyor, aslında zarif bir çözüm.
Anten sinyali alıyor — diyelim ki 1000 kHz'de bir istasyon. Devre içindeki lokal osilatör aynı anda 1455 kHz üretiyor. İkisi mikserden geçiyor, fark alınıyor: 455 kHz. Bu sabit fark her zaman aynı — hangi istasyonu çevirirsen çevir.
Bu sabit 455 kHz'yi yükseltmek çok daha kolay çünkü tek bir frekansa optimize edebiliyorsun. IF (Intermediate Frequency) katmanı tam bunu yapıyor.
Sonra AM demodülasyon: zarfı takip eden bir diyot ve kondansatör ses sinyalini ortaya çıkarıyor.
50 yıl önce tasarlanmış bu mimari bugün hâlâ WiFi chip'lerinin içinde yaşıyor.
Neden Şişiyorlar?
İki adet 100µF / 16V elektrolitik kondansatör şişmiş. Bu çok yaygın bir arıza — belki de en yaygın.
Elektrolitik kondansatörlerin içinde sıvı var. Yaşlanınca, ısınınca ya da ters polariteye maruz kalınca bu sıvı gaz üretiyor. Kabın üstü şişiyor, bazen patlıyor.
Değiştirmek kolay: aynı kapasite ve voltaj değeri yeterli, üstü de olur. Ben 100µF / 25V taktım — biraz daha güvenli marj.
20 Dakika, Çalışan Radyo
İki kondansatör değişikliği. Yaklaşık 20 dakika iş. Radyo şimdi çalışıyor.
Bu teardown'dan üç şey götürdüm:
- Şiş kondansatör = her zaman ilk bakılacak yer
- 50 yıllık analog devre hâlâ mantıklı, hâlâ onarılabilir
- Süperheterodyn mimarisi bugün hâlâ kullanılıyor — soyut değil, yaşayan bir şey
Bir dahaki teardown'da görüşmek üzere.